Pokolenie

Pokolenie, które opisał w swej powieści Bohdan Czeszko, nie było moim pokoleniem. A jednak tytuł filmu w jakiś sposób kojarzył mi się z pierwszym pokoleniem filmowców polskich, którzy wyszli z łódzkiej Szkoły Filmowej. Wszyscy w tym filmie byliśmy debiutantami. (...)
Najsilniejszą stroną Pokolenia byli aktorzy. Ich styl gry daleko odbiegał od przedwojennych wzorów. Rodziło się rzeczywiście coś nowego. Pokolenie młodych aktorów: Cybulski, Polański, Janczar, których żywiołem stanie się w przyszłości kino. Zwłaszcza rola zagrana przez Tadeusza Janczara była ważnym wydarzeniem. Uderzała prawda wypowiadanych przez Janczara dialogów, których "aktorskość" w przedwojennych polskich filmach raziła szczególnie nasze ucho.
W Pokoleniu pojawiły się dobrze mi znane z okupacji warsztaty rzemieślników, w których sam pracowałem, czynszowe kamienice i nędzne podmiejskie uliczki, gdzie toczyło się moje codzienne życie lat wojny. Zależało mi, by ciężar wielkich spraw przenieść na bohaterów filmu - chłopców z przedmieścia i ich rodziców - robotników z Woli i z Koła. Okupacja była klęską dla naszego narodu, ale dla nich życie nigdy nie było zbyt piękne, zbyt beztroskie. Dlatego nasi chłopcy są normalni - nie wykrojeni na miarę bohaterów.

Andrzej Wajda

Recenzje

Pokolenie osiąga wiarygodność niemal kroniki filmowej, portretując udręczony naród w zbrojnym odwecie. Pozostające w pamięci obrazy - młody chłopak zabijający hitlerowca z niecierpliwą pożądliwością w oczach, morderczy pościg w fabryce - przerażają jednoznaczną autentycznością.

T. H., "Daily Cinema", Londyn, 24 VI 1960

Dla bohatera filmu walka, którą prowadzi, nie jest żadnym odruchowym oporem, ale walką klas. Nawet jeśli film jest w pewnym sensie "prawdziwy", to nie pokazuje typowego bojownika podziemia. Dla każdego konspiratora w czasie wojny rozstrzygającą była walka z hitlerowskimi Niemcami. Każda organizacja dająca rewolwer była uważana za właściwą i patriotyczną. W fiłmie Wajdy chodzi niestety o to, by komunistom przyznać w tej mierze pierwszeństwo przed innymi. Tymczasem w czasie wojny komuniści nie za wiele zdziałali, co stało się ich piętą achillesową. Należało więc stworzyć odpowiedni mit.

Marek Hłasko
"Die Weltwoche", Zurych, 13 V 1968

[cyt. za: Wajda-filmy, WAiF, Warszawa 1996]