Jacek Malczewski, Wigilia na Syberii, 1892

Nie lubię Wigilii, to najsmutniejszy dzień w roku. Może dlatego, że dawniej, w dzieciństwie, był tak oczekiwany i taki radosny... Ale moje dzieciństwo skończyło się nagle 1 września 1939 roku. Od tej chwili oczekiwałem powrotu ojca, a każda Wigilia przypominała, że minął znów rok bez niego.
Był gdzieś daleko, w śnieżnych pustyniach Rosji, skąd się już nigdy nie wraca... Tę straszną prawdę znają zesłańcy na obrazie Jacka Malczewskiego, dlatego milczą, zatopieni w krępującej ciszy. Tylko ten, który ma przemówić, zasłania twarz talerzem, i szuka daremnie jakichś słów pocieszenia...