Gdy rozum śpi...

Recenzje

(...) Istotna jest (...) atmosfera nieustannego zagrożenia wszechobecny lęk, który dotyczy nie tylko poddanych, lecz również królewskich urzędników, a nawet samego tyrana. Wajda podkreślił tę atmosferę nie tylko poprzez drobne, lecz jakże wyraziste zabiegi (gdy na korytarzu pałacu słychać szmer, król chwyta za pistolet, z którym się nigdy nie rozstaje), lecz także przez wprowadzenie grupki ochotników królewskich, którzy co jakiś czas pojawiali się na moment, by obserwować akcję, jakby czekając na hasło do ostatecznej rozprawy z Goyą (...). Gdy hasło takie pada (...) następuje najbardziej dramatyczna scena przedstawienia: bezsilny Goya zostaje ubrany w błazeński strój kacerza (tak dobrze znany z jego własnych rysunków, ukazujących auto da fé) i przywiązany do krzesła, jest świadkiem, jak żołdacy gwałcą Leokadię, towarzyszkę życia jego ostatnich lat, gospodynię i kochankę. (...) W warstwie wizualnej ta scena - zresztą nie tylko ta - przypomina grafiki Goi. W innym miejscu Wajda skomponował na scenie niemal dokładną replikę grafiki tytułowej, przy czym mężczyzną śpiącym przy stole był sam Goya, zaś role potworów odgrywają ochotnicy królewscy.

Maciej Karpiński, Andrzej Wajda - teatr, Warszawa 1980, s.72.